Dwie osoby: obie 30 lat, 168 cm i 70 kg. Wzór Mifflina-St Jeor policzy im dokładnie ten sam metabolizm podstawowy: 1439 kcal. Tyle że jedna ma 25% tkanki tłuszczowej, a druga 38%. Czy ich ciała naprawdę spalają tyle samo? Nie. Różnica może sięgać 200 kcal dziennie, czyli tyle, ile mały posiłek. Poniżej dowiesz się, jak ją policzyć wzorem Katch-McArdle'a, kiedy to ma sens i jakich błędów unikać.

W skrócie

BMR = 370 + 21,6 × LBM, gdzie LBM to masa ciała bez tłuszczu w kg. Używaj go, gdy masz wiarygodny pomiar tkanki tłuszczowej. Gdy go nie masz, bezpieczniejszy jest Mifflin-St Jeor. Wynik traktuj jak punkt startowy i sprawdź go po 2–4 tygodniach na wadze.

Ta sama waga, inne ciało

Wzór Mifflina-St Jeor zna tylko płeć, wiek, wzrost i masę ciała. Nie widzi, z czego ta masa się składa. Katch-McArdle patrzy dokładnie na to, czyli na masę beztłuszczową (LBM, od angielskiego lean body mass): mięśnie, narządy wewnętrzne, kości. To one zużywają większość energii w spoczynku, a tłuszcz niewiele.

Osoba A Osoba B
Masa, wzrost, wiek70 kg, 168 cm, 30 lat70 kg, 168 cm, 30 lat
Tkanka tłuszczowa25%38%
Masa beztłuszczowa (LBM)52,5 kg43,4 kg
BMR wg Mifflina-St Jeor1439 kcal1439 kcal
BMR wg Katcha-McArdle'a1504 kcal1307 kcal

Mifflin daje obu osobom ten sam wynik, a Katch-McArdle rozdziela je o prawie 200 kcal. Jeśli pomiar tkanki tłuszczowej jest wiarygodny, drugi wzór wychwytuje różnicę, której pierwszy nie może zobaczyć. To dlatego dwie osoby o tej samej wadze i wzroście potrafią reagować na ten sam jadłospis zupełnie inaczej.

Wzór w trzech krokach

  1. Policz masę beztłuszczową. LBM = masa ciała × (1 − procent tkanki tłuszczowej ÷ 100). Dla 70 kg i 25%: 70 × 0,75 = 52,5 kg.
  2. Podstaw do wzoru. BMR = 370 + 21,6 × LBM. Dla 52,5 kg: 370 + 1134 = 1504 kcal.
  3. Zamień BMR na zapotrzebowanie na cały dzień. Pomnóż go przez współczynnik aktywności (od 1,2 przy siedzącym trybie życia do 1,9 przy bardzo dużej aktywności). Dla 1,55: 1504 × 1,55 = około 2331 kcal.

Warto zauważyć, jak mało daje „więcej mięśni": w tym wzorze każdy dodatkowy kilogram masy beztłuszczowej to około 22 kcal więcej dziennie. To realna, ale skromna korzyść, a nie obiecywane w reklamach „przyspieszanie metabolizmu".

Nie chcesz liczyć ręcznie?

Kalkulator kalorii użyje wzoru Katch-McArdle'a, gdy podasz procent tkanki tłuszczowej.

Policz zapotrzebowanie

Który wzór wybrać: szybka ściąga

Przegląd systematyczny z 2005 roku uznał Mifflina-St Jeor za najtrafniejszy wzór dla większości zdrowych dorosłych, choć u pojedynczych osób błąd może być duży. Katch-McArdle ma przewagę wtedy, gdy skład ciała mocno odbiega od przeciętnej, a Ty znasz go rzetelnie.

Twoja sytuacja Co wybrać
Nie znam procentu tkanki tłuszczowejMifflin-St Jeor
Mam wynik z DEXAKatch-McArdle
Mam tylko wagę z elektrodami (BIA) albo pomiar obwodówPolicz oba wzory i traktuj wynik jako przedział
Trenuję siłowo i mam dużo mięśniKatch-McArdle (lub Cunningham: 500 + 22 × LBM, o około 150 kcal wyższy); u sportowców żaden wzór nie jest wyraźnie najlepszy
Mam dużą nadwagęMifflin-St Jeor (u osób z otyłością oceniany najlepiej); Katch-McArdle tylko przy rzetelnym pomiarze

4 błędy, które psują wynik

  1. Niewiarygodny pomiar tłuszczu. Waga z elektrodami (BIA) zawyża lub zaniża wynik po treningu, kawie czy dużej ilości wody. Mierz rano, na czczo, zawsze w tych samych warunkach. Błąd o 5 punktów procentowych przy 70 kg to około 3,5 kg masy beztłuszczowej, czyli około 76 kcal różnicy w BMR.
  2. Mylenie BMR z zapotrzebowaniem. BMR to koszt samego leżenia. Jeśli zjesz tylko tyle, deficyt będzie większy, niż myślisz. Do jedzenia służy zapotrzebowanie (TDEE), czyli BMR razy współczynnik aktywności.
  3. Wiara w jedną liczbę. Żaden wzór nie jest dokładny co do kalorii. Różnice rzędu 100–200 kcal między wzorami są normalne. Wynik traktuj jako punkt startowy.
  4. Zmienianie metody pomiaru co tydzień. Jedna waga BIA da zawsze podobny błąd, więc pokaże trend. Trzy różne urządzenia dadzą trzy różne liczby i zamieszanie.

Skąd wziąć procent tkanki tłuszczowej

DEXA należy do dokładniejszych dostępnych metod, ale jest płatna. Waga z elektrodami jest tania, lecz wrażliwa na nawodnienie. W domu możesz zmierzyć obwody miarką krawiecką (metoda US Navy; metody obwodowe bywają obarczone błędem rzędu kilku punktów procentowych, a u pojedynczych osób znacznie większym), np. w kalkulatorze BMI na tej stronie.

Co zrobić z wynikiem

  1. Policz zapotrzebowanie (BMR razy współczynnik aktywności).
  2. Dobierz cel. Przy redukcji sprawdza się umiarkowany deficyt 300–500 kcal dziennie. Dlaczego zbyt duży szkodzi, wyjaśnia artykuł o deficycie kalorycznym.
  3. Sprawdź po 2–4 tygodniach. Porównaj średnią tygodniową wagi z planem i skoryguj kalorie o 100–200 kcal. To waga, a nie wzór, ma ostatnie słowo.

Jaki jest wzór Katch-McArdle'a?

Wzór Katch-McArdle'a to BMR = 370 + 21,6 × LBM, gdzie BMR to podstawowa przemiana materii w kcal na dobę, a LBM to beztłuszczowa masa ciała w kilogramach. LBM liczysz jako masę ciała pomnożoną przez (1 − procent tkanki tłuszczowej ÷ 100). Dla 70 kg i 25% tkanki tłuszczowej wychodzi 370 + 21,6 × 52,5 = około 1504 kcal.

Czy wzór Katch-McArdle'a uwzględnia płeć i wiek?

Nie wprost. Wzór opiera się wyłącznie na beztłuszczowej masie ciała, dlatego dwie osoby o tym samym LBM dostają ten sam wynik, niezależnie od płci i wieku. Różnice między płciami i latami są w nim zawarte pośrednio, bo wpływają na to, ile masz mięśni i jaki jest Twój procent tkanki tłuszczowej.

Który wzór jest dokładniejszy: Katch-McArdle czy Mifflin-St Jeor?

Gdy nie znasz składu ciała, lepszym wyborem jest Mifflin-St Jeor, który przegląd systematyczny z 2005 roku uznał za najtrafniejszy dla większości zdrowych dorosłych. Katch-McArdle może lepiej oddawać metabolizm osób, których masa mięśniowa mocno odbiega od przeciętnej, a u osób z otyłością Mifflin-St Jeor oceniano najlepiej. U sportowców przeglądy badań nie wskazują jednego wyraźnie najlepszego wzoru. Wzoru opartego na składzie ciała używaj tylko wtedy, gdy procent tkanki tłuszczowej zmierzysz wiarygodnie. Błędny pomiar psuje wynik bardziej niż wybór wzoru.

Skąd wziąć wiarygodny procent tkanki tłuszczowej?

Do dokładniejszych metod należy pomiar DEXA, ale jest płatny i wymaga wizyty w pracowni. Wagi i analizatory BIA są tańsze, lecz wynik zależy od nawodnienia, więc mierz zawsze rano, na czczo i w tych samych warunkach. Prostą metodą z domu jest pomiar obwodów (US Navy), której użyjesz w kalkulatorze BMI na tej stronie; jej błąd bywa rzędu kilku punktów procentowych, a u pojedynczych osób większy.

Źródła

  1. McArdle W.D., Katch F.I., Katch V.L., Exercise Physiology: Nutrition, Energy, and Human Performance, Wolters Kluwer (kolejne wydania), podręcznik, w którym opisano wzór Katch-McArdle'a
  2. Cunningham J.J., A reanalysis of the factors influencing basal metabolic rate in normal adults, The American Journal of Clinical Nutrition 1980 (wzór 500 + 22 × LBM, wyprowadzony z danych Harrisa i Benedicta po wyłączeniu osób wytrenowanych) — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7435418/
  3. Mifflin M.D. i wsp., A new predictive equation for resting energy expenditure in healthy individuals, The American Journal of Clinical Nutrition 1990 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2305711/
  4. Frankenfield D. i wsp., Comparison of predictive equations for resting metabolic rate in healthy nonobese and obese adults: a systematic review, Journal of the American Dietetic Association 2005 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15883556/